वह निकल पड़ा है
दक्षिण से उत्तर की ओर
जिनके जवाब नही हैं
ऐसे सवालों को छुते हुए
हवाई जहाज,जेट,हेलिकाप्टर,
बुलेटप्रुफ गड्डियाँ
सब कुछ होते हुए भी
धूलभरी रास्तों से
वह निकल पड़ा है...
भीड़ का ग़लत फ़ायदा उठाकर
पिता के चिथड़े उडे थे जिस प्रांत से
फिर उसी भीड़ पर भरोसा जताते हुए
हिंसा को भी शरमिंदा करते हुए
वो निकल पड़ा है..
पहले भी
ऐसे ही राजा निकलते थे
अश्वमेध करने,
सेनाएँ लेकर
जितते जितते
खून की सिंचाई करते हुए
मगर वह निःशस्त्र है
प्रेम और संवाद का शस्त्र लेकर
राज्य को जितने की बात छोडिए
चुनाव जितने की भी
बात वह करता नही है
राजनैतिक दलों की सीमाएँ लांघकर
समविचारीयों को बाहों से लगाकर
वह निकल पड़ा है
बस
जो आये उसे प्यार से गले लगाकर,
अकेले पड़े हुए
व्यवस्था में खो चूके
फटेहाल
बदहवास इन्सानों को
प्यार की आंच देते हुए
वह निकल पड़ा है
उस की उम्र के विपरित
घर का स्नेहिल बुजुर्ग आदमी
बच्चे-बुढों को उस में मिल रहा है
किसी को भाई, किसी को पिता
किसी को बेटा,
ऐसे रिश्तों में यह पचास साल का लडका लुभा रहा है...
उसे मिलकर रो रहे हैं लोग
उनकी आसूओं में बहते
चले जा रहे हैं
व्यवस्था ने उन पर किये हुए
शोषण के घाव
बस चलकर होगा क्या?
लोगों से बतिया कर होगा क्या?
यह दाण्डी यात्रा से
भूदान यात्रा तक
और चंद्रशेखर से लेकर
बाबा आमटे तक
मज़ाक उडानेवाला
ऐतिहासिक सवाल
उसे भी पूछा जाएगा...
लेकिन ऐसे सवालों का जवाब
वर्तमान नहीं
इतिहास ही देते आया है...
हिन्दी अनुवाद
भरत यादव
Bharat Yadav
मूल मराठी कविता
तो निघालाय...
तो निघालाय
दक्षिणेकडून उत्तरेकडे
उत्तर नसलेल्या प्रश्नांना स्पर्श करत
विमान,जेट,हेलिकॉप्टर,बुलेटप्रूफ गाड्या,
सारे हाताशी असतानाही
धुळीच्या रस्त्यावरून
तो निघालाय....
गर्दीचा गैरफायदा घेत
बापाच्या चिंधड्या झालेल्या प्रदेशातून
पुन्हा त्याच गर्दीवर विश्वास टाकत
हिंसेलाही लज्जित करत तो निघालाय..
पूर्वीही असेच राजे निघत
अश्वमेध करायला, सैन्य घेऊन
जिंकत जिंकत
रक्ताचा सडा शिंपडत---
पण तो नि:शस्त्र आहे
प्रेम आणि संवादाचे शस्त्र घेऊन
राज्य जिंकण्याचे सोडाच
निवडणूक जिंकण्याचीही गोष्ट तो बोलत नाही
पक्षाच्या सीमा ओलांडून समविचारींना कवेत घेत तो निघालाय
फक्त येईल त्याला प्रेमाने आलिंगन देत,
एकट्या पडलेल्या
व्यवस्थेत हरलेल्या
फाटक्या
केविलवाण्या माणसांना
मायेची ऊब देत तो निघालाय...
त्याच्या वयाला न शोभणारा ,
घरातला प्रेमळ ज्येष्ठ माणूस
आबालवृद्धांना त्याच्यात भेटतोय
कुणाला भाऊ,कुणाला बाप,
कुणाला लेक अशा नात्यात हा पन्नाशीचा पोरगा लुभावतोय....
त्याला भेटून रडताहेत माणसं
त्यांच्या अश्रूत वाहताहेत,
व्यवस्थेने त्यांच्यावर केलेले शोषणाचे घाव
नुसते चालून होईल काय ?
लोकांशी बोलून होईल काय ?
हा दांडी यात्रेपासून
भूदान यात्रेपर्यंत
आणि चंद्रशेखर ते बाबा आमटेपर्यंत
खिल्ली उडवणारा
ऐतिहासिक प्रश्न त्यालाही विचारला जाईल...
पण
असल्या प्रश्नांची उत्तरे वर्तमान
नाही
तर
इतिहासच देत असतो...
©हेरंब कुलकर्णी
Heramb Kulkarni