जीवनातील कठीण परिक्षांना
सामोर्या जातात स्त्रिया
कधी एकट्या
कधी कुटुंबकबिल्यासह
उतरतात अवघड परिस्थितीत
आणि पार निघून जातात
राहू-केतु-शनी
तिच्या अंगणी पाणी भरतात!
शनीची साडेसाती लागते जेव्हा
तेव्हा राम वनवासाला जातात
सीतामायची साडेसाती
विसरली तर नसेल तुळशीदासाने
किंवा
स्त्रियांना लागतच नसावी साडेसाती!
हद्दपार होते सीता
तेव्हा रामाच्या कुंडलीत
पत्नीवियोग असतो
सीतेची कुंडली कोण वाचणार?
पितृसत्ताक व्यवस्थेत
गौण राहणार स्त्री
गौण आहे धर्मग्रंथात
गौण आहे पुराणात
पुरुषाविना अस्तित्वहीन आहे स्त्री
धर्मग्रंथ सांगतात,
स्त्री पैज लावूनसुद्धा
स्वतःला वाचवू शकेल
तर पुरुषाने
स्त्रीला पैजेस लावायला हवे
ग्रंथांमध्ये
माणूस नव्हती स्त्री
ती वाटली जाऊ शकत होती,
पैजेस लावली जाऊ शकत होती!
पाच पतींचा
अंगिकार करणार्या स्त्रीची
कुंडली कधी वाचली नाही गेली
वनवासालाही गेले पांडव
तर पांडवांना साडेसाती लागली होती
द्रोपदीची कुंडली तर
पांडवांनी काबीज केली होती
कुणी धर्मराज बनून तर
कुणी श्रेष्ठ योद्धा बनून!
राजसभेत
फरफटत आणली गेली द्रोपदी
त्या कालखंडाच्या कुंडलीत
द्रोपदी गैरहजर आहे
कुंडली कौरवांची वाचली गेली
श्रीकृष्ण घडवले गेले अवतार
आणि अर्जून नायक
जे विणवत राहिले कौरवसभेत
चीरहरणाच्या वेळेस
राजा हरिश्चंद्राला साडेसाती लागली
तेव्हा सर्वकाही निघून गेले
जे जे जवळ होते ते ते
सर्वकाही गेले?
लिहिणार्याने सर्वकाही मध्ये
स्त्री सामील नाही केली
पुरुषावर आली साडेसाती
तेव्हा स्त्री त्याच्यासोबत उभी होती
स्त्रीसोबत पुरुष उभा राहिल्याची
अशी एखादी घटना आठवा
असा एखादा ग्रंथ वाचून दाखवा
जिथे स्त्री दुःखाचे वर्णन केले गेलेय.
असे म्हणतात की,
जनावरे,पशू-पक्षी आणि वस्तु यांचे
ना जीवन असते
ना भविष्य असते
ना सुखदुःख ना कुंडली असते.
मराठी अनुवाद
भरत यादव
Bharat Yadav
मूळ हिंदी कविता
स्त्रियों पर साढ़ेसाती नही आती
जीवन की कठिन परीक्षाओं में
उतरती है स्त्री
कभी अकेले
कभी कुनबे को लेकर
उतराती है कड़े समय मे
और पार निकल जाती है
राहु केतु शनि उसके आंगन में पानी भरते हैं
शनि की साढ़ेसाती लगती है जब
तब श्री राम बनवास जाते हैं
सीता जी की साढ़ेसाती
बिसराये तो न होँगे तुलसी
स्त्रियों पर लगती न होगी साढेसाती
निष्काषित होती हैं सीता
तो श्री राम की कुंडली मे भार्या विछोह योग बनता है
सीता की कुंडली कौन बांचे
कि पितृसत्तात्मक लेख में गौण रहेगी स्त्री
गौण है धर्म ग्रन्थों में गौण है पुराणों से
कि पुरुष के बिना अस्तित्वविहीन है स्त्री
धर्म ग्रन्थ कहते हैं
स्त्री दांव लगाकर भी खुद को बचा सके
तो पुरूष को दांव लगा देनी चाहिए स्त्री
ग्रन्थों में
मनुष्य नही थी स्त्री
वह बांटी जा सकती थी
दांव लगाई जा सकती थी
पांच पतियों को अंगीकार करती स्त्री की कुंडली
बांची नही गई कभी
बनवास भी गए पांडव
तो पांडवों पर थी साढेसाती थी
द्रोपदी की कुंडली पर तो पांडव ही काबिज रहे
कोई धर्मराज बनकर तो कोई श्रेष्ठ यौद्धा बनकर
सभा मे खींच कर लाई गई द्रोपदी
उस कालखंड की कुंडली मे
द्रोपदी गैर हाजिर है
कुंडली कौरवों की बाँची गई
श्री कृष्ण उकेरे गए अवतार
और अर्जुन नायक
जो घिघियाये रहे कौरव सभा मे
चीरहरण के वक्त
राजा हरिश्चन्द्र पर साढेसाती आई
तो सब चला गया जो पास था
सब चला गया?
लिखने वाले ने सब मे स्त्री शामिल नही की
पुरूष पर आई साढेसाती
तो स्त्री साथ खड़ी थी
स्त्री के साथ पुरूष के खड़े होने की
कोई एक घटना स्मरण करो
कोई एक ग्रन्थ बांच कर सुनाओ
कि स्त्री के दुख का वर्णन कहाँ वर्णित है
कहते हैं
जानवरों पशु पक्षियों और वस्तुओं का
न जीवन होता है न भविष्य न सुख-दुख न कुंडली।
©वीरेंदर भाटिया
Virender Bhatia