जेव्हा फॅसिझम येईल
तो दरवाजा तोडणार नाही,
हसत आत दाखल होईल —
गुडघ्यावरती झुकेल,
प्रार्थना करेल
आणि तुमच्या ईश्वराला
तुमच्याच विरुद्ध उभा करेल.
तो जाहीर सभांमधून
बाजाराचे स्तुतीगान गाईल —
गल्लीमधल्या दुकानांपासून
काचेच्या प्रासादांपर्यंत,
प्रत्येक जयजयकारात
त्याचेच नाव असेल.
तो प्रेक्षक गॅलरीतून टाळ्या वाजवेल
जेव्हा बिगरविम्याचे गरीब लोक, उपचाराविना,
रस्त्यावर मरायला सोडले जातील.
तो आपल्या नायकांची
स्मारके उभारेल
आणि त्यांच्यासाठी रडेल,
त्यांच्या दगडी पायांवर फुलं वाहील
ग्रेनाईटच्या भिंतींवर कोरलेल्या नावांना बोटांनी स्पर्श करेल,
आणि सैनिकांना
मरण्यासाठी पाठवत राहील
पर्वतात, वाळवंटात.
तो कबुतरांना धाडेल
आपल्या शत्रूंचे डोळे फोडण्यासाठी,
कारण त्याच्याकडे बाज पक्षी वायफळ नसतील.
जेव्हा फॅसिझम येईल
तो सत्तेच्या उंबरठ्यावर
चहा पीत असेल
आणि रस्त्यांवर विष ओकेल.
मशीद, चर्च, मंदिरांच्या दरम्यान
तो भीतीच्या भिंती उभ्या करेल —
आणि ओरडेलः
“जागे व्हा, शत्रू तुमच्यातच आहे!
त्याला पेहरावावरून ओळखा!”
तो शब्द रचेल —
सहकारीकरण, खाजगीकरण,
आणि द्वेषाला धोरण बनवेल.
रेडिओवर त्याचाच आवाज असेल,
स्क्रीनवर त्याचाच चेहरा,
आणि भाषा —
हळूहळू आपली सखोलता गमावेल.
त्याच्याकडे तयार विधाने असतील,
एक फेसबुक पेज असेल,
आणि मोठ मोठे शब्द किंवा
कठीण ध्वनींबद्धल
अपार तिरस्कार असेल.
तो वाचण्याचा त्रास घेणार नाही.
विद्यापीठांना धोका आहे असे सांगून
तो आपल्या
सर्व पुस्तकांच्या चिंधड्या उडवेल
तो त्यांना जाळणार नाही,
फक्त त्यांना अप्रासंगिक करेल.
तो शिक्षकांना
आरोपीच्या पिंजर्यात उभे करेल,
संघटनांना बेकायदेशीर जाहीर करेल
आणि
मूर्खपणाला नाव देईल राष्ट्रभक्तीचे.
जेव्हा फॅसिझम येईल
तो आकर्षक दिसेल.
त्याचे दाट केस असतील,
इस्त्री केलेले सूट
तो सर्व चॅनेल्सवर नियंत्रण ठेवेल.
तो सर्वोच्च न्यायालयात बसेल
आणि कायद्याच्या भाषेत
अन्याय लिहील.
तो आपल्याला भीतीने भुलवेल,
तो आपल्याला आशेने मोहवेल.
जेव्हा फॅसिझम येईल,
तो शेअर बाजारात
स्वतःचे भाग विकेल.
तो श्रीमंत होईल,
मग अफाट श्रीमंत,
मग कर भरणे बंद करेल.
तो तुम्हाला धुळीत पडू देईल
तुडवल्या जाण्याच्या प्रतिक्षेसह.
तुम्हाला पुन्हा मूर्ख बनवण्यासाठी
त्याला घामही गाळावा लागणार नाही.
तुम्ही त्याच्या “अपयशी ठरण्याची” वाट बघाल
आणि ते इतके सोपेही नसेल.
तो तुम्हाला हरवेल
न लढताच,
आणि तुम्हाला कळणारही नाही
की तुम्ही हारले आहात —
पुन्हा एकदा.
जेव्हा फॅसिझम येईल,
तो आपल्या मौन,उदासिनता आणि
आत्मसंतुष्टतेच्या वाऱ्यावर स्वार होऊन येईल.
आणि त्या दिवशी,
कवी एकत्र जमतील
पुस्तकांच्या दुकानांत,
ग्रंथालयांत, बार आणि कॅफेमध्ये,
त्यांच्या घरांत आणि अपार्टमेंटमध्ये, शाळांमध्ये आणि
रस्त्यांच्या कडेला —
ते एकत्र येतील
रडत, हसत, किंचाळत.
ते मानवतेच्या उदास संगीताला शब्दांच्या छोट्या-छोट्या तुकड्यात बांधतील आणि त्यांना प्रार्थनेप्रमाणे
जीवन-वृक्षावर टांगतील.
मराठी अनुवाद
भरत यादव
Bharat Yadav
हिंदी भावानुवाद
जब फासीवाद आएगा
जब फ़ासीवाद आएगा
वह दरवाज़ा नहीं तोड़ेगा,
मुस्कुराते हुए भीतर आएगा—
घुटनों के बल झुकेगा,
प्रार्थना करेगा
और तुम्हारे ईश्वर को
तुम्हारे ही विरुद्ध खड़ा कर देगा।
वह रैलियों में बाज़ार की स्तुति करेगा—
गली की दुकानों से ले कर
काँच की अट्टालिकाओं तक,
हर जयकार में उसका नाम होगा।
वह दर्शकदीर्घा से ताली बजाएगा
जब बिना बीमा वाले गरीब लोग, बिना इलाज,
सड़कों पर मरने के लिए छोड़ दिये जाएंगे।
वह अपने नायकों के स्मारक खड़े करेगा
और उनके लिए रोएगा,
उनके पत्थर के चरणों में फूल चढ़ाएगा,
ग्रेनाइट की दीवार पर खुदे नामों को उँगलियों से छुएगा,
और सैनिकों को मरने के लिए भेजता रहेगा
पहाड़ों में, रेगिस्तानों में।
वह कबूतरों को भेजेगा
अपने दुश्मनों की आँखें नोचने के लिए,
क्योंकि उसके पास बाज़ फालतू नहीं होंगे।
जब फ़ासीवाद आएगा
वह सत्ता के बरामदों में चाय पिएगा,
और सड़कों पर ज़हर उगलेगा।
मस्जिदों, गिरजाघरों, मंदिरों के बीच
वह डर की दीवारें खड़ी करेगा—
और चिल्लाएगा:
“जागो, दुश्मन तुम्हारे भीतर है!
उसे कपड़ों से पहचानो!”
वह शब्द गढ़ेगा—
निगमीकरण, निजीकरण,
और नफ़रत को नीति बना देगा।
रेडियो पर उसी की आवाज़ होगी,
स्क्रीन पर उसी का चेहरा,
और भाषा—
धीरे-धीरे अपनी गहराई खो देगी।
उसके पास तैयार बयान होंगे,
एक फेसबुक पेज होगा,
और बड़े शब्दों या कठोर ध्वनियों के प्रति
बेहिसाब घृणा होगी।
वह पढ़ने की ज़हमत नहीं उठाएगा।
विश्वविद्यालयों को ख़तरा बता कर
वह अपनी सारी किताबें चिथड़े कर देगा
वह उन्हें जलाएगा नहीं,
बस उन्हें अप्रासंगिक कर देगा।
वह शिक्षकों को कटघरे में खड़ा करेगा,
यूनियनों को गैरकानूनी घोषित करेगा
और मूढ़ता को नाम देगा राष्ट्रभक्ति का।
जब फ़ासीवाद आएगा
वह आकर्षक दिखेगा।
उसके घने बाल होंगे, इस्त्री किए हुए सूट
वह सभी चैनलों पर नियंत्रण करेगा।
वह सर्वोच्च न्यायालय में बैठेगा
और कानून की भाषा में
अन्याय लिखेगा।
वह हमें भय से फुसलाएगा,
वह हमें आशा से रिझाएगा।
जब फ़ासीवाद आएगा,
वह शेयर बाज़ार में खुद के हिस्से बेचेगा।
वह अमीर बनेगा, फिर बेहिसाब अमीर,
फिर कर देना बंद कर देगा।
वह तुम्हें धूल में पड़ा रहने देगा
कुचल दिये जाने की प्रतीक्षा के साथ।
तुम्हें दोबारा मूर्ख बनाने के लिए
उसे पसीना भी नहीं बहाना पड़ेगा।
तुम उसके “असफल होने” का इंतज़ार करोगे
और यह इतना भी आसान नहीं होगा।
वह तुम्हें हराएगा
बिना लड़े,
और तुम समझ भी नहीं पाओगे
कि तुम हार चुके हो—
एक और बार।
जब फ़ासीवाद आएगा,
वह हमारी चुप्पी, उदासीनता और
आत्मसंतोष की हवाओं पर सवार होकर आएगा।
और उस दिन, कवि इकट्ठा होंगे
किताबों की दूकानों में, पुस्तकालयों में, बारों और कैफ़े में,
अपने घरों और अपार्टमेंटों में, स्कूलों में और सड़कों के किनारों पर—
वे इकट्ठा होंगे
रोते हुए, हँसते हुए, चीखते हुए।
वे मानवता के उदास संगीत को
शब्दों के छोटे-छोटे टुकड़ों में लपेटेंगे
और उन्हें प्रार्थनाओं की तरह
जीवन-वृक्ष पर टाँग देंगे।
हिंदी भावानुवाद
राजेश चंद्र
Rajesh Chandra
मूळ इंग्रजी कविता
टेरी एरेट
©Terry Ehret
How Fascism Will Come
When fascism comes, it will greet us with a smile. It will get down on its knees to pray. It will praise Main Street and Wall Street. It will cheer for the home team. It will clap from the bleachers when the uninsured are left to die on the street. It will rally on the Washington Mall. It will raise monuments to its heroes and weep for them and place bouquets at their stone feet and trace with their fingers the names engraved on the granite wall and go on sending soldiers to die in the mountains of Afghanistan, in the deserts of Iraq. It will send doves to pluck out the eyes of its enemies, having no hawks to spare.
When fascism comes, it will sit down for tea with the governor of Texas. It will pee in the mosques from California to Tennessee, chanting, "Wake up America, the enemy is here." It will sing the anthems of corporatization, privatization, demonization, monopolization. It will be interviewed, lovingly, on talk radio. It'll have talking points and a Facebook page and a disdain for big words or hard consonants. It won't bother to read. It will shred all its books. It will lambast the teachers and outlaw the unions.
When fascism comes, it will look good. It will have big hair, pressed suits, lapel pins. It will control all the channels. It will ride in on Swift Boats. It will sit on the Supreme Court. It will court us with fear. It will woo us with hope. When fascism comes, it will sell shares of itself on the stock market. It will get rich, then it will get obscenely rich, then it will stop paying taxes. It will leave us in the dust. It will kick our ass. It won't have to break a sweat to fool us twice. It will be too big to fail.
When fascism comes to America, it will enter on the winds of our silence and indifference and complacency. And on that day, one hundred thousand poets will gather. In book stores and libraries, bars and cafes, in their houses and apartments, in schools and on street corners, they will gather. In Albania, Bangladesh, Botswana, Bulgaria, Chile, China, Czech Republic, Finland, Guatemala, Hungary, Macedonia, Malawi, Qatar, crying, laughing, screaming. They will wrap the sad music of humanity in bits of word cloth and hang them, like prayers, on the tree of life.